مصحف فاطمه (س) چیست و چه ویژگی هایی داشته ؟




علوم حدیث: شهر سوال ـ روایات شیعه نشان مى‏دهد این مصحف در زمان‏ هاى مختلف نزد امامان معصوم (ع) بوده، از امامى به امام دیگر رسیده و جز آن بزرگان کسى بدان دسترسى نداشته است. بر اساس این روایات، امامان با استفاده از آن حوادثى را پیشگویى و احکامى را بیان کرده‏ اند.

 مصحف حضرت فاطمه زهرا (س) از دیرباز موضوع بحث و گفت‏گو میان  عالمان و اندیشمندان دینی  بوده است که در این جا به برخی از آن مباحث اشاره می کنیم :

یک. چیستى مصحف

کلمه «مُصْحَف»اکنون بیش تر به معناى «قرآن» به کار مى‏رود. اما در لغت به معناى مجموعه برگه‏ هایى است که میان دو جلد جمع آورى شده است و امروزه «کتاب» خوانده مى‏شود.(۱) بنابراین، منظور از «مصحف فاطمه (س)، کتاب فاطمه (س) است که در بعضى از روایات اهل سنت نیز به آن اشاره شده است. راویانى چون «ابى‏ بن کعب» وجود کتابى نزد حضرت (س) را تأیید کرده‏ اند.(۲)
بدین ترتیب سخن کسانى مانند «ایجى» در مواقف و «جرجانى» در شرح مواقف و ابو زهره در کتاب «امام صادق (ع)» که مدعى شده‏ اند شیعه به قرآنى منسوب به فاطمه (س) که غیر از قرآن رایج میان مسلمانان است، اعتقاد دارد، نادرست است و در عدم رجوع به روایات شیعه و نیز عدم دقت در معناى مصحف ریشه دارد.(۳)


مصحف فاطمه و محتواى آن
درباره ماهیت این مصحف در منابع شیعى روایات فراوان یافت مى‏ شود. در این احادیث محتوا حجم، زمان نگارش، کیفیت نگارش مصحف بیان شده است. البته در نگاه ابتدایى اختلافاتى میان این روایات مشاهده شود اما با کمى دقت توجیه مى‏ گردد(۴) بعضى از روایات مطالب آن را غیر از مطالب قرآن دانسته ‏اند.(۵) بر اساس شمارى از احادیث در این کتاب مطالبى چون وصیت حضرت فاطمه (س)(۶) مصیبت‏هاى فرزندان حضرت (س) در طول زمان(۷)، پیشگویى حوادث آینده(۸) و تمام پادشاهانى که بر زمین حکم خواهند(۹) راند، نوشته شده است.
دسته ‏اى از روایات نیز از اشتمال این مصحف بر تمام احکام حلال و حرام حتى حکم عملى که موجب نصف شلاق مى‏شود(۱۰)، سخن به میان آورده ‏اند.(۱۱) بر اساس بعضى از احادیث، امام صادق (ع) حوادث تاریخى اى چون ظهور زندیقان را پیشگویى کرده و گفتارش را به مصحف حضرت زهرا (س) مستند دانسته است.(۱۲)
این روایات با هم ناسازگار نیستند زیرا ممکن است همه مطالب یاد شده در آن مصحف وجود داشته باشد و هر روایت بخشى از محتواى آن را بیان کرده است.


دو. زمان و کیفیت نگارش
مهم‏ترین مطلب درباره این مصحف، زمان و کیفیت نگارش آن است که ارتباط حضرت زهرا (س) با جبرئیل و دیگر فرشتگان الهى در همین جا مطرح مى‏ گردد.
در چند روایت، کیفیت نگارش آن بدین صورت مطرح شده است: پیامبراکرم (ص) مطالب را املا مى‏ کرد و حضرت على (ع) مى‏ نوشت.(۱۳)
پس درباره سبب علت انتساب مصحف به حضرت فاطمه (س) مى‏ توان گفت، آن کتاب نزد حضرت زهرا (س) نگهدارى مى‏ شد یا حضرت واسطه رسیدن بعضى از مطالب به دست حضرت على (ع) بوده است.
برخى از روایات نیز مصحف را رهاورد املا و وحى مستقیم خداوند بر حضرت زهرا (س) دانسته ‏اند.(۱۴) بر اساس روایات دیگر، بعد از وفات پیامبر اکرم (ص) خداوند فرشته‏ اى را نزد حضرت زهرا (س) مى‏فرستاد تا در غم پدر دلدارى اش دهد، وى را از مکان و جایگاه رسول خدا در بهشت آگاه سازد و با او درباره مطالب مختلف به گفت‏گو بنشیند. حضرت فاطمه (س) سخنان فرشته را به حضرت على (ع) منتقل کرد وحضرت (ع) آن ها را به نگارش در آورد.(۱۵) روایتى این فرشته را جبرئیل (ع) معرفى کرده است.(۱۶)
میان این احادیث نیز ناسازگارى وجود ندارد. زیرا مى‏ توان گفت خداوند به وسیله فرشته‏ اى از فرشتگان خود به نام جبرئیل (س) با حضرت (س) سخن گفته است.(۱۷)(۱۸)
به نظر مى ‏رسد در توجیه این ناسازگارى باید گفت، فاطمه زهرا (س) یک مصحف داشت. بخشى از این کتاب را به مطالب دریافتى از پدرش اختصاص داده بود و بخشى دیگر را به مطالب جبرئیل (س).


سه. امکان نزول جبرئیل بر فاطمه (س)
اشکال دیگر روایات دسته اخیر، قطع وحى پس از رسول اکرم (ص) است . مسلمانان معتقدیم پیامبر اکرم (ص) خاتم انبیا بوده، بعد از وفات حضرت (ص) ارتباط میان زمین و آسمان قطع و وحى منقطع گشته است. بنابراین، چگونه فرشته بر حضرت زهرا (س) نازل مى‏ شد و با آن بزرگوار گفتگو مى‏ کرد؟
طبق آیات قرآنى، نزول فرشته الهى و ارتباط خداوند با غیر پیامبران از طریق فرشتگان و وحى امکان‏پذیر است ،چنان که آیات بسیار از ارتباط فرشته با حضرت مریم (س) سخن مى‏ گوید.(۱۹) خداوند ارتباط خود با مادر حضرت موسى (ع) را وحى مى‏ خواند.(۲۰) وقتى امکان این ارتباط با زنانى چون مادر موسى (ع) و حضرت مریم (س) پذیرفته شد، امکان و وقوع آن درباره حضرت فاطمه زهرا (س) که از سوى پیامبر اکرم (ص) سرور همه زنان در همه زمان‏ها معرفى شده، به طریق اولى پذیرفتنى مى‏ نماید. منظور از انقطاع وحى و قطع ارتباط زمین و آسمان بعد از پیامبراکرم (ص) قطع ارتباط میان خداوند و فردى به عنوان پیامبر و مأمور ابلاغ است ،نه عدم امکان ارتباط زمینیان با خداوند و فرشتگان. بر اساس روایات شیعه، نوعى ارتباط میان امامان معصوم (ع) و خداوند وجود دارد.(۲۱) در روایات اهل سنت نیز بعضى از افراد «مُحَدَّث» معرفى شده‏اند. «محدّث» یعنى کسى که با فرشتگان الهى نوعى ارتباط دارد و از آن ها حدیث دریافت مى‏کند.(۲۲)


چهار. مصحف نزد چه کسى است؟
روایات شیعه نشان مى‏دهد این مصحف در زمان‏ هاى مختلف نزد امامان معصوم (ع) بوده، از امامى به امام دیگر رسیده و جز آن بزرگان کسى بدان دسترسى نداشته است. بر اساس این روایات، امامان با استفاده از آن حوادثى را پیشگویى و احکامى را بیان کرده‏ اند.(۲۳)
تذکر کتاب‏ هایى که اخیراً با عنوان «صحیفة الزهرا علیها السلام» منتشر شده،(۲۴) با «مصحف فاطمه (س)» تفاوت دارد زیرا در این کتاب‏ها عمدتاً دعاهاى منسوب به حضرت (س) به چشم مى‏ خورد، نه آنچه روایات درباره مصحف فاطمه گفته‏ اند. برای اطلاع بیش تر به کتاب مصحف فاطمی،نوشته عبدالله امینی پور،نشر دلیل ما قم مراجعه کنید.


پى‏ نوشت‏ ها:
۱. حسینى جلالى، سید محمدرضا، تدوین السنة الشریفه، ص ۶۷.
۲. عبود، اسعد، صحیفة الزهرا) س (، ص ۸۵- ۶۵.
۳. معروف الحسنى، سید هاشم، سیرة الائمة الاثنى عشر، ج ۱، ص ۹۸ و ۹۹.
۴. مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۸۴- ۸۳.
۵. همان، ص ۳۸ و ۹۳.
۶. همان، ص ۳۴.
۷. همان، ص ۱۴.
۸. همان، ص ۴۴.
۹. حسینى جلالى، سیدمحمدرضا، تدوین السنة الشریفه، ص ۷۷.
۱۰. بحارالانوار، ص ۷۳.
۱۱. همان.
۱۲. بحارالانوار، ص ۴۴.
۱۳. همان، ص ۴۱ و ۴۲ و ۹۴.
۱۴. همان، ص ۹۳.
۱۵. همان، ص ۴۴ و ۸۴.
۱۶. همان، ص ۲۴.
۱۷. البته میان این روایات و روایت‏هایى که مصحف را املاى رسول خدا مى‏داند، نوعى ناسازگارى مشاهده مى‏شود. آن روایات زمان نگارش مصحف را دوران حیات پیامبر مى‏داند و این روایات بعد از وفات حضرت. براى رفع این ناسازگارى، راه‏هاى گوناگون ارائه شده است:
۱۸. منظور از رسول خدا در روایات دسته اول فرستاده خدا است ،نه پیامبر . بنابراین، مى‏توان بر فرشته‏اى از فرشتگان الهى نیز منطبق شود.( امین، اعیان الشیعه، ج ۱، ص ۳۱۱.) برخى از دانشمندان در نقد این سخن گفته‏اند: این توجیه نیکو مى‏نماید. اما با موارد استعمال رسول الله ناسازگار است. زیرا رسول الله در متون اسلامى معمولًا به معناى پیامبر خدابه کار مى‏رود، نه مطلق فرستاده خدا.
مى‏توان گفت حضرت فاطمه زهرا دو مصحف داشت. یکى از آن ها ره‏آورد املاى رسول خدا بود و دیگرى نتیجه سخنان جبرئیل
با آن بانوى بزرگوار. اشکال این توجیه آن است که روایات از یک مصحف سخن گفته‏اند، نه دو مصحف.
۱۹. آل عمران (۳)، آیات ۴۲ و ۴۳ و ۵۴.
۲۰. قصص (۲۸)، آیه ۷.
۲۱. بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۶۶ و ۷۹.
۲۲.اعیان الشیعه، ج ۱، ص ۳۱۴ و ۵۱۳.
۲۳. بحارالانوار، ص ۸۴- ۸۳.
۲۴. مانند عبود، اسعد، صحیفه الزهرا و قیومى اصفهانى، جواد، صحیفه الزهرا.



برچسب ها : مصحف فاطمه (س) چیست و چه ویژگی هایی داشته ؟ ,


ادامه مطلب...

 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic